AXIT TÁC DỤNG VỚI MUỐI



CHUYÊN ĐỀ 8: AXIT TÁC DỤNG VỚI MUỐI

 

1/ Phân loại axit

Gồm 3 loại axit tác dụng với muối.

a/ Axit loại 1:

-         Thường gặp là HCl, H2SO4loãng, HBr,..

-         Phản ứng xảy ra theo cơ chế trao đổi.

b/ Axit loại 2:

-         Là các axit có tính oxi hoá mạnh: HNO3, H2SO4đặc.

-         Phản ứng xảy ra theo cơ chế phản ứng oxi hoá khử.

c/ Axit loại 3:

-         Là các axit có tính khử.

-         Thường gặp là HCl, HI, H2S.

-         Phản ứng xảy ra theo cơ chế phản ứng oxi hoá khử.

2/ Công thức phản ứng.

a/ Công thức 1:

Muối + Axit ---> Muối mới + Axit mới.

Điều kiện: Sản phẩm phải có:

-         Kết tủa.

-         Hoặc có chất bay hơi(khí).

-         Hoặc chất điện li yếu hơn.

Đặc biệt: Các muối sunfua của kim loại kể từ Pb trở về sau không phản ứng với axit loại 1.

Ví dụ: Na2CO3 + 2HCl ---> 2NaCl + H2O + CO2 (k) 

           BaCl2 + H2SO4 ---> BaSO4(r) + 2HCl

b/ Công thức 2:

Muối + Axit loại 2 ---> Muối + H2O + sản phẩm khử.

Điều kiện:

-         Muối phải có tính khử.

-         Muối sinh ra sau phản ứng thì nguyên tử kim loại trong muối phải có hoá trị cao nhất.

Chú ý: Có 2 nhóm muối đem phản ứng.

-         Với các muối: CO32-, NO3-, SO42-, Cl- .

+ Điều kiện: Kim loại trong muối phải là kim loại đa hoá trị và hoá trị của kim loại trong muối trước phải ứng không cao nhất.

-         Với các muối: SO32-, S2-, S2-.

+ Phản ứng luôn xảy ra theo công thức trên với tất cả các kim loại.

c/ Công thức 3:

Thường gặp với các muối sắt(III). Phản ứng xảy ra theo quy tắc 2.(là phản ứng oxi hoá khử)

2FeCl3 + H2S ---> 2FeCl2 + S(r) + 2HCl.

Chú ý:

 

Bài tập: Cho từ từ dung dịch HCl vào  Na2CO3 (hoặc K2CO3) thì có các PTHH sau:

Giai đoạn 1 Chỉ có phản ứng.

Na2CO3     +     HCl      NaHCO3    +   NaCl  ( 1 )

                           x (mol)           x mol              x mol

Giai đoạn 2  Chỉ có phản ứng

NaHCO3    +    HCl dư        NaCl      +     H2O    +     CO2  ( 2 )

                   x                     x                                                                x   mol

Hoặc chỉ có một phản ứng khi số mol HCl = 2 lần số mol Na2CO3.

Na2CO3    +     2HCl         2NaCl     +    H2O      +      CO2   ( 3 )

Đối với K2CO3  cũng tương tự.

Hướng giải:  xét tỷ lệ số mol để viết PTHH xảy ra

                Đặt    T  =        

-         Nếu T   1 thì chỉ có phản ứng (1) và có thể dư Na2CO3.

-         Nếu T   2 thì chỉ có phản ứng (3) và có thể dư HCl.

-         Nếu   1  <  T   <  2  thì có cả 2 phản ứng (1) và (2) ở trên hoặc có thể viết như sau.

Đặt x là số mol của Na2CO3 (hoặc HCl) tham gia phản ứng ( 1 )

Na2CO3     +     HCl      NaHCO3    +   NaCl  ( 1 )

                            x (mol)           x mol              x mol

Na2CO3    +     2HCl         2NaCl     +    H2O      +      CO2   ( 2 ) !

Tính số mol của Na2CO3 (hoặc HCl) tham gia phản ứng(2!)dựa vào bài ra và qua phản ứng(1).

Thí dụ: Cho từ từ dung dịch chứa x(mol)  HCl vào y (mol)  Na2CO3 (hoặc K2CO3). Hãy biện luận và cho biết các trường hợp có thể xảy ra viết PTHH , cho biết chất tạo thành, chất còn dư sau phản ứng:

TH 1:           x    <    y

Có PTHH:   Na2CO3     +     HCl      NaHCO3    +   NaCl

                      x                      x                      x                       x     mol

- Dung dịch sau phản ứng thu được là: số mol  NaHCO3   =   NaCl  =  x (mol)

- Chất còn dư là Na2CO3 (y – x) mol

TH 2:          x   =    y

Có PTHH :   Na2CO3     +     HCl      NaHCO3    +   NaCl

                      x                      x                      x                       x     mol

- Dung dịch sau phản ứng thu được là:  NaHCO3 ;    NaCl 

- Cả 2 chất tham gia phản ứng đều hết.

TH 3:         y    <    x     <     2y

Có 2 PTHH:   Na2CO3     +     HCl      NaHCO3    +   NaCl

                          y                      y                      y                     y     mol

sau phản ứng (1) dung dịch HCl còn dư (x – y) mol nên tiếp tục có phản ứng

                    NaHCO3     +     HCl      NaCl       +    H2O      +     CO2

                     (x – y)              (x – y)           (x – y)                               (x – y)

- Dung dịch thu được sau phản ứng là:  có  x(mol)  NaCl  và   (2y – x)mol   NaHCO3 còn dư

TH 4:       x   =   2y

 

Có PTHH:   Na2CO3    +     2HCl         2NaCl     +    H2O      +      CO2  

                         y                   2y                       2y                                       y    mol

- Dung dịch thu được sau phản ứng là: có 2y (mol)  NaCl, cả 2 chất tham gia phản ứng đều hết.

TH 5:     x    >    2y

Có PTHH:   Na2CO3    +     2HCl         2NaCl     +    H2O      +      CO2  

                         y                   2y                       2y                                       y    mol

- Dung dịch thu được sau phản ứng là: có 2y (mol)  NaCl và còn dư (x – 2y) mol HCl.

 

Bài tập 5: Cho từ từ dung dịch HCl vào hỗn hợp muối gồm NaHCO3 và Na2CO3 (hoặc KHCO3 và K2CO3) thì có các PTHH sau:

Đặt x, y lần lượt là số mol của Na2CO3 và NaHCO3.

Giai đoạn 1: Chỉ có Muối trung hoà tham gia phản ứng.

Na2CO3     +     HCl      NaHCO3    +   NaCl  ( 1 )

                           x (mol)           x mol              x mol

Giai đoạn 2: Chỉ có phản ứng

NaHCO3    +    HCl dư        NaCl      +     H2O    +     CO2  ( 2 )

         (x + y)           (x + y)                                                    (x + y)   mol

Đối với K2CO3 và KHCO3 cũng tương tự.

 

Bài tập: Cho từ từ dung dịch HCl vào hỗn hợp muối gồm Na2CO3; K2CO3; NaHCO3 thì có các PTHH sau:

Đặt x, y, z lần lượt là số mol của Na2CO3; NaHCO3 và K2CO3.

Giai đoạn 1: Chỉ có Na2CO3 và K2CO3 phản ứng.

Na2CO3    +    HCl       NaHCO3      +      NaCl  ( 1 )

                           x (mol)          x                      x                          x

K2CO3      +    HCl      KHCO3        +      KCl    ( 2 )

                             z (mol)        z                       z                       z

Giai đoạn 2: có các phản ứng

                       NaHCO3    +    HCl dư        NaCl      +     H2O    +     CO2  ( 3 )

                    (x + y)            (x + y)                                                    (x + y)   mol

KHCO3    +    HCl dư        KCl      +     H2O    +     CO2  ( 4 )

  z (mol)           z                                                              z    mol

 

Bài tập: Cho từ từ dung dịch HCl vào dung dịch NaAlO2 thì có các PTHH sau.

NaAlO2      +     HCl    +    H2O       Al(OH)3     +     NaCl  ( 1 )

Al(OH)3       +     3HCl  dư       AlCl3       +      3H2O   ( 2 )

NaAlO2      +      4HCl       AlCl3      +     NaCl      +     2H2( 3 )

 

Bài tập áp dụng:

 

Bài 1: Hoà tan Na2CO3 vào V(ml) hỗn hợp dung dịch axit HCl 0,5M và H2SO4 1,5M thì thu được một dung dịch A và 7,84 lit khí B (đktc). Cô cạn dung dịch A thu được 48,45g muối khan.

a/ Tính V(ml) hỗn hơp dung dịch axit đã dùng?

b/ Tính khối lượng Na2CO3 bị hoà tan.

Hướng dẫn:

Giả sử phải dùng V(lit) dung dịch gồm HCl 0,5M và H2SO4 1,5M.

Na2CO3 + 2HCl ---> 2NaCl + H2O + CO2

0,25V        0,5V         0,5V                 0,25V   (mol)

Na2CO3 + H2SO4 ---> Na2SO4 + H2O + CO2

1,5V          1,5V          1,5V                   1,5V   (mol)

Theo bài ra ta có:

Số mol CO2 = 0,25V + 1,5V = 7,84 : 22,4 = 0,35 (mol)   (I)

Khối lượng muối thu được: 58,5.0,5V + 142.1,5V = 48,45 (g)   (II)

V = 0,2 (l) = 200ml.

Số mol Na2CO3 = số mol CO2 = 0,35 mol

Vậy khối lượng Na2CO3 đã bị hoà tan:

mNa2CO3 = 0,35 . 106 = 37,1g.

 

Bài 2:

a/ Cho 13,8 gam (A) là muối cacbonat của kim loại kiềm vào 110ml dung dịch HCl 2M. Sau phản ứng thấy còn axit trong dung dịch thu được và thể tích khí thoát ra V1 vượt quá 2016ml. Viết phương trình phản ứng, tìm (A) và tính V1 (đktc).

b/ Hoà tan 13,8g (A) ở trên vào nước. Vừa khuấy vừa thêm từng giọt dung dịch HCl 1M cho tới đủ 180ml dung dịch axit, thu được V2 lit khí. Viết phương trình phản ứng xảy ra và tính V2 (đktc).

Hướng dẫn:

a/ M2CO3 + 2HCl ---> 2MCl + H2O + CO2

Theo PTHH ta có:

Số mol M2CO3 = số mol CO2 > 2,016 : 22,4 = 0,09 mol

---> Khối lượng mol M2CO3 < 13,8 : 0,09 = 153,33   (I)

Mặt khác: Số mol M2CO3 phản ứng = 1/2 số mol HCl < 1/2. 0,11.2 = 0,11 mol

---> Khối lượng mol M2CO3 = 13,8 : 0,11 = 125,45   (II)

Từ (I, II) --> 125,45 < M2CO3 < 153,33 ---> 32,5 < M < 46,5 và M là kim loại kiềm

---> M là Kali (K)

Vậy số mol CO2 = số mol K2CO3 = 13,8 : 138 = 0,1 mol ---> VCO = 2,24 (lit)

b/ Giải tương tự: ---> V2 = 1,792 (lit)

 

Bài 3: Hoà tan CaCO3 vào 100ml hỗn hợp dung dịch gồm axit HCl và axit H2SO4 thì thu được dung dịch A và 5,6 lit khí B (đktc), cô cạn dung dịch A thì thu được 32,7g muối khan.

a/ Tính nồng độ mol/l mỗi axit trong hỗn hợp dung dịch ban đầu.

b/ Tính khối lượng CaCO3 đã dùng.

 

Bài 4: Cho 4,2g muối cacbonat của kim loại hoá trị II. Hoà tan vào dung dịch HCl dư, thì có khí thoát ra. Toàn bộ lượng khí được hấp thụ vào 100ml dung dịch Ba(OH)2 0,46M thu được 8,274g kết tủa. Tìm công thức của muối và kim loại hoá trị II.

Đáp số:

-         TH1 khi Ba(OH)2 dư, thì công thức của muối là: CaCO3 và kim loại hoá trị II là Ca.

-         TH2 khi Ba(OH)2 thiếu, thì công thức của muối là MgCO3 và kim loại hoá trị II là Mg.

 

Bài 5: Cho 1,16g muối cacbonat của kim loại R tác dụng hết với HNO3, thu được 0,448 lit hỗn hợp G gồm 2 khí có tỉ khối hơi so với hiđro bằng 22,5. Xác định công thức muối (biết thể tích các khí đo ở đktc).

Hướng dẫn:

Hỗn hợp G gồm có khí CO2 và khí còn lại là khí X.

Có dhh G/ H= 22,5 --> MTB của hh G = 22,5 . 2 = 45

Mà MCO= 44 < 45 ---> Mkhí X > 45. nhận thấy trong các khí chỉ có NO2 và SO2 có khối lượng phân tử lơn hơn 45. Trong trường hợp này khí X chỉ có thể là NO2.

Đặt a, b lần lượt là số mol của CO2 và NO2.

Ta có hệ        nhh G = a + b = 0,02                      a = 0,01

                     MTB hh G =  = 45             b = 0,01

PTHH:

 R2(CO3)n + (4m – 2n)HNO3 ---> 2R(NO3)m + (2m – 2n)NO2 + nCO2 + (2m –

n)H2O.

2MR + 60n                                                        2m – 2n

  1,16g                                                                0,01 mol

Theo PTHH ta có:  =   ----> MR = 116m – 146n

Lập bảng: điều kiện 1  n  m  4

n

1

2

2

3

3

m

3

2

3

3

4

MR

 

 

56

 

 

Chỉ có cặp nghiệm n = 2, m = 3 --> MR = 56 là phù hợp. Vậy R là Fe

CTHH: FeCO3

 

Bài 6: Cho 5,25g muối cacbonat của kim loại M tác dụng hết với HNO3, thu được 0,336 lit khí NO và V lit CO2. Xác định công thức muối và tính V. (biết thể tích các khí được đo ở đktc)

Đáp số: Giải tương tự bài 3 ---> CTHH là FeCO3

 

Bài 7: Hoà tan 2,84 gam hỗn hợp 2 muối CaCO3 và MgCO3 bằng dung dịch HCl dư thu được 0,672 lít khí CO2 (đktc). Tính thành phần % số mol mỗi muối trong hỗn hợp.

Bài giải

Các PTHH xảy ra:

CaCO3 + 2HCl  CaCl2 + CO2 + H2O   (1)

MgCO3 + 2HCl  MgCl2 + CO2 + H2O   (2)

Từ (1) và (2)  nhh = nCO =  = 0,03 (mol)

Gọi x là thành phần % số mol của CaCO3 trong hỗn hợp thì (1 - x) là thành phần % số mol của MgCO3.

Ta có 2 muối = 100x + 84(1 - x) =   x = 0,67

% số mol CaCO3 = 67% ; % số mol MgCO3 = 100 - 67 = 33%.

 

Bài 8: Hoà tan 174 gam hỗn hợp gồm 2 muối cacbonat và sunfit của cùng một kim loại kiềm vào dung dịch HCl dư. Toàn bộ khí thoát ra được hấp thụ tối thiểu bởi 500 ml dung dịch KOH 3M.

a/ Xác định kim loại kiềm.

b/ Xác định % số mol mỗi muối trong hỗn hợp ban đầu.

Bài giải

các PTHH xảy ra:

M2CO3 + 2HCl  2MCl + CO2 + H2O   (1)

M2SO3 + 2HCl  2MCl + SO2 + H2O   (2)

Toàn bộ khí CO2 và SO2 hấp thụ một lượng tối thiểu KOH  sản phẩm là muối axit.

CO2 + KOH  KHCO3   (3)

SO2 + KOH  KHSO3   (4)

Từ (1), (2), (3) và (4)

suy ra: n 2 muối = n 2 khí = nKOH =  = 1,5 (mol)

2 muối =  = 116 (g/mol)  2M + 60 <  < 2M  + 80

18 < M < 28, vì M là kim loại kiềm, vậy M = 23 là Na.

b/ Nhận thấy 2 muối  =  = 116 (g/mol).

% nNaCO = nNaSO = 50%.

 




5 comments:

 

© 2012 Học Để ThiBlog tài liệu